Bầu Trời Âm Nhạc Trịnh Công Sơn
TIỂU LUẬN
VỀ MỘT SỐ CA KHÚC
TIÊU BIỂU CỦA
TRỊNH CÔNG SƠN
Gần Tuyệt Vọng, Đừng Tuyệt Vọng

Tiểu luận của   QUANG TU THANH

KHẢO LUẬN VỀ BÙI GIÁNG & TRỊNH CÔNG SƠN
NGUYEN QUANG THANH biên soạn
Khảo Luận Về Bùi Giáng và Trịnh Công Sơn  -  Nguyen Quang Thanh biên soạn
Website: www.nguyenquangthanh.com  -  tác giả tự trình bày





Tôi không muốn tự biến mình thành một người bi quan ủy mị vì những cảm xúc nhu nhược. Tôi cũng không muốn tự ru ngủ mình bằng thái độ lạc quan do thiển cận, tự mãn, u mê. Tôi muốn đối diện sự thật, và tôi đã nói sự thật, tôi đã hát về sự thật, tôi đã bước tới bờ mép tận cùng của sự thật cuộc đời.

Tại chỗ đứng ấy, vào lúc ấy, tôi quay đầu nhìn lại cái tôi xưa cũ của tôi, nhìn lại những hy vọng mà tôi đã từng ôm ấp hôm qua. Tôi sa đà,nghĩ ngợi, dường như vững vàng, dường như lung lay. Tuyệt vọng hôm nay sở dĩ có, là do hôm qua tôi đã từng cưu mang ấp ủ cái hy vọng mà có. Chẳng có tuyệt vọng nếu chưa từng hy vọng. Cái mà tôi hy vọng, là cái chưa xảy ra hoặc không bao giờ xảy ra. Tự bản chất nó – nội dung của hy vọng – là cái không có thật. Vậy mà tôi đã từng loay hoay “hạnh phúc” với cái hy vọng đó, vời cái không có thật ấy. Cho nên, khi những “hy vọng” ấy lần lượt tan biến trong tôi, nghĩa là không còn hy vọng gì nữa cả, tức thì tuyệt vọng xuất hiện trong tôi. Hy vọng hão huyền hôm qua chính là gốc rễ của tuyệt vọng có thật hôm nay. Nếu tôi loại bỏ hy vọng ngay từ đầu – hôm nay chẳng hạn – tức là tôi đã loại bỏ nguồn gốc làm phát sinh tuyệt vọng có thể sẽ xuất hiện vào ngày mai. Vậy đó, đó là luồng suy nghĩ vừa qua của tôi. Đó có vẻ như là một giải pháp loại trừ tuyệt vọng. một giải pháp đột ngột, nghe thật xè ruột xé gan. Tôi sa đà,nghĩ ngợi, dường như vững vàng, dường như lung lay.

Tôi là ai mà còn ghi dấu lệ
Tôi là ai mà còn trần gian thế

“Để tránh tuyệt vọng vào ngày mai, tôi phải loại bỏ hy vọng ngay từ hôm nay”. Tôi quay sang nhìn em, rồi quay sang nhìn tôi. Mình là những con người bằng xương bằng thịt. Nếu loại bỏ mọi hy vọng ra khỏi tôi, chẳng khác nào loại bỏ máu huyết tôi, thì e rằng tôi sẽ chỉ còn là một nhánh cây khô hoặc sỏi đá mà thôi.

Tôi là ai mà còn ghi dấu lệ
Tôi là ai mà còn trần gian thế
Tôi là ai là ai là ai
Mà yêu quá đời này
(Trịnh Công Sơn, Tôi Ơi Đừng Tuyệt Vọng)

Em và tôi, chúng ta không phải là tập hợp những cơ phận của một cái máy khô khan để có thể thêm thắt hay loại trừ từng bộ phận của nó dễ dàng như lý luận vẽ ra. Con người muôn đời đã là một sản phẩm đầy ắp mộng mị của tạo hóa, là một tác phẩm lãng mạn đầy mộng tưởng của tạo hóa. Em và tôi, và anh và chị, và người người, đều đã từng ôm ấp những hy vọng – những hy vọng do tạo hóa vẽ ra trong tim óc chúng ta – chứ nào ai có được quyền chọn lựa gì đâu. Khi vừa mới lọt lòng mẹ, mỗi người dường như đã bắt đầu mang vác toàn bộ nội dung của một tác phẩm viễn tưởng do tạo hóa tưởng tượng. Tác phẩm ấy, vẽ nên một cuộc đời mộng tưởng phù phiếm kỳ lạ mà mỗi con người đang diễn xuất như một vai trong toàn bộ đại bi hài kịch nhân gian.

Nghe xót xa hằn lên tuổi trời
Trẻ thơ ơi,,trẻ thơ ơi,
Tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người
(TCS, Gọi Tên Bốn Mùa)

Hôm nay, em và tôi ngồi lại với nhau, để nói về kiếp người phù du, để hát về hy vọng và tuyệt vọng giữa cuộc đời mộng mị. Tôi rất yêu em và em cũng yêu tôi. Đừng nên dựa vào lý luận hy vọng và tuyệt vọng nào nữa để tự đay nghiến mình thêm, mà điều đó có thể vô tình làm tổn thương tình yêu hồn nhiên của mình giữa cuộc đời không dễ yêu thương. Hãy vui lên đi em. Em hồn nhiên rồi em sẽ bình minh. Hãy vỗ về nhau bằng cách cùng nhau ngân nga ca hát giữa trần gian vui buồn, cho ly kỳ thêm tấn tuồng mộng tưởng kéo dài tới vô tận sầu bi vậy.

Đừng tuyệt vọng em ơi đừng tuyệt vọng
Em hồn nhiên rồi em sẽ bình minh
Đừng tuyệt vọng em ơi đừng tuyệt vọng
Em là tôi và tôi cũng là em
Con diều bay mà linh hồn lạnh lẽo
Con diều rơi cho vực thẳm buồn theo
Tôi là ai mà còn ghi dấu lệ
Tôi là ai mà còn trần gian thế
Tôi là ai là ai là ai
Mà yêu quá đời này
(Trịnh Công Sơn, Tôi Ơi Đừng Tuyệt Vọng)

Tôi là ai mà yêu quá đời này. “Tôi tự nguyện sẽ một lòng chung thuỷ. Qua những lần buồn tủi giữa đảo điên. Thân xương máu đã đành là uỷ mị. Thì xin em cùng lên thác xuống ghềnh” (BuiGiang).

Em hồn nhiên rồi em sẽ bình minh. Hãy vui lên đi em. Hãy hát ca líu lo về những vẻ đẹp giữa đời – những vẻ đẹp buồn thảm như chính thế gian muôn phần buồn thảm, những vẻ đẹp có thật và những nỗi buồn có thật. Hát lên rằng “Tôi Ơi Đừng Tuyệt Vọng”.


QUANG TƯ THẠNH
(2016)

Gần Tuyệt Vọng, Đừng Tuyệt Vọng



Có điều gì gần như niềm tuyệt vọng
Rơi rất gần rơi xuống trong tôi
Có nhiều khi rơi xuống bên đời
Trong gian nan nên cất tiếng cười
(Trịnh Công Sơn, Gần Như Niềm Tuyệt Vọng)

Gần như tuyệt vọng, chứ chưa tuyệt vọng. Cho nên vẫn còn cơ hội ca hát với em như thế này đây, dù là ca hát về nỗi niềm tuyệt vọng. Hát về niềm tuyệt vọng là một cách đối thoại để hiểu về tuyệt vọng, để cất tiếng cười mỗi khi gần như tuyệt vọng, và cuối cùng là đừng bao giờ tuyệt vọng.

Đừng tuyệt vọng em ơi đừng tuyệt vọng
Em là tôi và tôi cũng là em

Em và tôi, ai cũng ấp ủ rất nhiều hoài mong tươi đẹp giữa đời. Tự đáy lòng, dĩ nhiên không ai tán thành trạng thái bế tắc như là niềm tuyệt vọng. Tuy nhiên, giữa cõi đời trăm ngàn bế tắc đong đưa, cũng khó tránh khỏi những cơn đau quặn thắt mà mình bất đắc dĩ phải đối diện.

Bước đi giữa cuộc đời thiếu minh bạch, đôi khi tôi cũng muốn giả vờ sống hời hợt, để được vui vẻ qua loa giữa đời. Nhưng tôi không thể dối trá với mình và dối trá với em mãi mãi như vậy được. Giác quan tôi đã rung cảm hằng ngày cùng với tôi, đã sống tận cùng đời sống cùng với tôi, đã nhìn thấy những sự thật ẩn giấu được phơi mở rành rành chung quanh tôi, đã nghe thấy những hoài mong sập đổ tan nát trong tim tôi, tất cả đã đồng thanh lên tiếng bảo tôi, Sơn ơi, em hãy phát biểu đi, em hãy hát lên thành ca khúc đi em. Hãy nói những cảm xúc của em về niềm tuyệt vọng ấy đi em.

Có điều gì gần như niềm tuyệt vọng
Rơi rất gần rơi xuống trong tôi
Có nhiều khi rơi xuống bên đời
Trong gian nan nên cất tiếng cười
Đời sống mỗi khi người đưa tiễn người
Là tôi lắng nghe lòng tôi rã rời ...
(TCS, Gần Như Niềm Tuyệt Vọng)

Tôi không muốn tự biến mình thành một người bi quan ủy mị vì những cảm xúc nhu nhược. Tôi cũng không muốn tự ru ngủ mình bằng thái độ lạc quan do thiển cận, tự mãn, u mê. Tôi muốn đối diện sự thật, và tôi đã nói sự thật, tôi đã hát về sự thật, tôi đã bước tới bờ mép tận cùng của sự thật cuộc đời.

Trần gian hỡi tôi đã về đây sống
Tôi đã tìm đâu ý nghĩa lầm than
Tôi ngẩng mặt ngó ngàn mây cao rộng
Tôi cúi đầu nhìn mặt đất thấp đen

Tôi chấp thuận trăm lần trong thổn thức
Tôi bàng hoàng hốt hoảng những đêm đêm
Tôi xin chịu cuồng si để sáng suốt
Tôi đui mù cho thoả dạ yêu em

Tôi tự nguyện sẽ một lòng chung thuỷ
Qua những lần buồn tủi giữa đảo điên
Thân xương máu đã đành là uỷ mị
Thì xin em cùng lên thác xuống ghềnh

Nhưng em hỡi trần gian ôi ta biết
Sẽ rồi ra vĩnh biệt với ngươi thôi
Ta chết lặng bó tay đầu lắc
Đài xiêu ôi xuân sắp rụng mất rồi

Đêm ứa lệ phồng mi hai mắt
Bàn tay ta nhỏ như lá cây khô
Mình hoa rã đầm đìa sương theo móc
Đỡ làm sao những cánh tiếp nhau rơi

Ta gửi lại đây những lời áo não
Những lời yêu thương phụng hiến cho em
Rồi ta gục đầu trên trang giấy hão
Em bảo rằng
- “Đừng tuyệt vọng nghe không
Còn trang thơ thắm lại với trời hồng”
(Bùi Giáng, Phụng Hiến)

Phụng Hiến! Đừng Tuyệt Vọng! Đừng tuyệt vọng em ơi đừng tuyệt vọng.

Đó là những bài ca của những thiên thần để lại giữa thế gian. Những bài ca ấy đã líu lo hát ca về những vẻ đẹp giữa đời – những vẻ đẹp buồn thảm như chính thế gian muôn phần buồn thảm. Những vẻ đẹp có thật và những nỗi buồn có thật, một cách hiển nhiên giữa thiên nhiên thản nhiên.

Đừng tuyệt vọng tôi ơi đừng tuyệt vọng
Lá mùa Thu rơi rụng giữa mùa Đông ...
... Đừng tuyệt vọng tôi ơi đừng tuyệt vọng
Nắng vàng phai như một nỗi đời riêng...
... Đừng tuyệt vọng em ơi đừng tuyệt vọng
Em hồn nhiên rồi em sẽ bình minh
(Trịnh Công Sơn, Tôi Ơi Đừng Tuyệt Vọng)

Tự nhiên như vậy, đơn sơ như vậy. Lá mùa Thu tự nó là lá mùa Thu. Lá sẽ rụng như nó là một chiếc lá. Nắng vàng tự bản thân nó là nắng vàng. Nắng sẽ phai như nó là nắng sẽ nhạt phai. Thiên nhiên tự nhiên như vậy, không khô khan mà cũng không đa cảm.

Em và tôi cũng vậy, cũng là thành phần của thiên nhiên. Em hồn nhiên như em là hoa lá hồn nhiên. Em sẽ bình minh như em là ánh sáng bình minh tuổi xuân thì. Không đa cảm mà cũng không khô khan. Tự nhiên như vậy, đơn sơ như vậy. Đừng tuyệt vọng tôi ơi đừng tuyệt vọng. Đừng tuyệt vọng em ơi đừng tuyệt vọng. Em là tôi và tôi cũng là em.

--->>