BÙI GIÁNG & TRỊNH CÔNG SƠN
Khảo Luận Về
NGUYEN QUANG THANH   biên soạn
Đ ư ờ n g  Q u ê  Đ ậ m  Đ à
 ĐÀ NẴNG - DUY XUYÊN - HỘI AN
Bài & ảnh của NGUYEN QUANG THANH
HỘI AN
Bài & ảnh của
NGUYEN QUANG THANH
ĐƯỜNG QUÊ ĐẬM ĐÀ - HỘI AN

Bước Bên Đường Hội An


Tôi bước bên đường kêu gọi mãi
Nhớ người bạn cũ thuở anh niên
(Xuân Diệu)


Ánh nắng mùa hè gay gắt. Hơi nóng hừng hực bốn bề. Cây cối im lìm đứng đợi. Hàng quán nằm ngồi nghỉ trưa. Khắp thành phố lặng thinh không nói.

Tôi vô duyên lạc bước, khô khan bước bên đường vào giờ phút bơ vơ ấy, nên cũng thuận tùy lặng thinh, vừa đi nhanh vừa bước chậm, vừa lặng lẽ lắng nghe những dòng suy nghĩ tự mình, nhễ nhại tuôn chảy, về những bước đi, bước ngồi, bước đứng giữa đuờng, giữa lòng thành phố cũ, Hội An.

Mỗi bước đi cũng là mỗi cuộc hành trình. Nhiều cuộc hành trình, hàng triệu cuộc hành trình nối kết lại mà hình thành cuộc đời phức tạp ngàn năm. Mỗi một cuộc đời được đan kết bằng hằng triệu chuyển động đủ loại. Có những chuyển động (hành trình) không thể nhìn thấy bằng mắt, chẳng hạn như chuyển động của các tế bào. Có những chuyển động có thể nhìn thấy bằng mắt, chẳng hạn như chuyển động của các bước chân. Một “bước chân” có thể ngắn như một nháy mắt, hoặc có thể dài như một cuộc hành trình trong đời, hoặc dài hơn nữa như cả một đời người. Nói như vậy, thì một đời người là ngắn hay dài, và một bước chân là dài hay ngắn, hay là chẳng ngắn chẳng dài theo cái thước đo thường tình? Thật chẳng biết nên nói sao cho dễ hiểu. Đã sống, là đã bước đi, là đã tham dự cuộc hành trình trong đời. Phía trước, cuộc đời dường như rộng mở. Ánh sáng và bóng tối đều mênh mông vô bờ bến. Tùy anh, tùy em, tùy người, hãy chọn lựa thái độ vào đời của mình.

Thoạt tiên, trong đáy lòng, ai cũng muốn bước những bước đi khiêm tốn, êm đềm, ai cũng muốn tham dự những cuộc hành trình nhún nhường, giản dị. Nhưng rồi, sau đó, càng "khôn lớn", người ta dễ dàng quên đi những ước nguyện đơn sơ ban đầu ấy. Người ta đã khôn khéo vô ý tự bịt tai bịt mắt mình, cố ôm đồm thật nhiều những hành trang thu nhặt được dọc đuờng đời mà mình đang đi qua. Tưởng như thế sẽ sung túc hơn, sung sướng hơn, phong phú hơn. Nhưng không. Một hôm chợt tĩnh, nhận biết rằng, mỗi bước đi tham vọng, là mỗi bước làm nặng nề thêm cuộc hành trình trăm năm, cuộc hành trình mà đáng lẽ cần nhẹ nhàng để được thong dong. Nếu càng gánh nặng,  nỗi khổ lụy trong lòng càng rộng lớn thêm.

Một ngày nào đó, người có lẽ sẽ cố vùng vẫy, cố thoát ra khỏi bóng tối, nhưng không biết chọn phương hướng nào khả dĩ giữa muôn ngàn phương hướng bế tắc vây hãm chung quanh. Bốn bề đều tăm tối. Mỗi bước giằng co, mỗi bước nặng nề. Rồi có lúc bất chợt hoàn hồn, biết mối nguy nằm trên chính đôi vai ôm đồm gánh nặng xưa nay của mình. Bèn vung tay, hất tung tất cả. Nào những ảo tưởng về thiên đường địa ngục, nào những đùm bọc lý tưởng từ chương, nào những lu hủ sách vở máy móc, những kiến thức lỉnh kỉnh, những lý thuyết khệ nệ, những kiến chấp đèo bòng, những hủ tục đeo bám chung quanh mình, nào những thói quen khen chê phải trái thị phi, vân vân.... Hỡi ôi những thứ rác rưởi hôi thối đeo bám trên thân thể mình xưa nay! Nghĩa là người đang nỗ lực tự tẩy rửa mình. Lần này, tẩy rửa mình không phải bằng cách lao sâu vào cõi bùn lầy nước đọng nữa, mà là quay đầu trở lại, tìm về lại nơi xuất phát, chốn hồn nhiên thanh tịnh bình yên cũ. Quay lại, bấy giờ, không phải là thái độ lùi bước u mê, nhưng là một thái độ tiến bước trong sáng suốt.

Người muốn tinh tấn để đạt tới chỗ thâm diệu của đời, của tâm, của đạo (thấy bến), người ấy ắt phải tự tinh tấn (tiến bước) bằng một phương pháp đảo nghịch - quay đầu lại, "hồi đầu thị ngạn, quay đầu thấy bến", "qui hồi cố quận" - nghĩa là phải quay đầu về nhìn lại lẽ thật mà mình đã bỏ quên, nhận định lại những giá trị thật mà mình đã bỏ rơi, gieo trồng lại những hạt giống thật mà mình đã bỏ bê và mê muội đeo đuổi những ảo giác.

Người muốn tinh tấn để đạt tới chỗ thâm diệu của đời, của tâm, của đạo, người ấy ắt phải tự đánh thức mình, chấm dứt tình trạng nhắm mắt lao theo những ảo tưởng mà cứ tưởng là thật, lầm lũi lao vào chốn tối tăm mà không biết là mình đang lao về phía tối tăm. Tự mình, ngay từ bây giờ, quyết định cắt đứt giao du với thế giới làm cho mình mê muội, quyết không tiếp tục lao thuyền vào đại dương sân si để gây thêm đau đớn cho mình và cho đồng loại nữa. Nhất định phải nhìn lại, phải hồi hướng.


Nhận rõ lý nhơn quả, lý nhơn duyên là tác dụng của trí tuệ. Chính do nhận xét thấu đáo, phân tích rành mạch, khiến trí tuệ càng phát triển. Nếu một đối tượng trước mắt, chúng ta cứ thừa nhận là tự nhiên nó có, do tạo hóa làm nên, thế là còn gì phải nhận xét, phải phân tích. Cứ thế mãi, trí huệ sẽ cùn mằn, không thể nào bén nhạy được. Đó là cái cớ khiến người ta lười suy xét, lâu ngày trở thành tâm trí ù lì chai cứng. (Thích Thanh Từ, Bước Đầu Học Phật)

Tất cả sự dụ dỗ ép buộc để theo đạo, nhà Phật hoàn toàn phản đối. Mỗi người tự nhận thức rõ ràng về đạo Phật rồi phát tâm đến với đạo, mới đúng tinh thần Phật Tử. Hiểu rồi mới theo là hành động đúng với tinh thần giác ngộ. Dùng thuật hay, phép lạ để dẫn người vào đạo, đó là mê tín. Dùng mọi quyền lợi để dụ người ta vào đạo, đó là cám dỗ kẻ ngu si, không phù hợp với tinh thần giác ngộ. (Thích Thanh Từ, Bước Đầu Học Phật)


Người muốn tinh tấn để đạt tới chỗ thâm diệu của đời, của tâm, của đạo, người ấy ắt phải tự mình tìm lại với những giá trị có thật của mặt đất, những giá trị tự nhiên của trần gian, những giá trị gần gũi với con người bằng xương bằng thịt.

Người muốn tinh tấn để đạt tới chỗ thâm diệu của đời, của tâm, của đạo, người ấy ắt phải tự mình xa lánh với những bài ca ru ngủ về những cõi xứ hão huyền, không có thật - thiên đường hoặc địa ngục, xa lánh những giọng điệu rủ rê mê hoặc, hăm dọa, làm cho lòng người nao núng, sợ hãi, hoang mang.

Người tu cốt xả phú cầu bần, xả thân cầu đạo, sao lại biến thành kẻ thụ hưởng! Trái với mục đích xuất gia, trở thành kẻ hư hèn, chính vì nhận đồng tiền phi pháp. Cầu nguyện là một điều nhỏ nhít trong Phật Pháp, vì nó không phải là chơn lý. Thế mà, người ta thổi phồng nó lên, để rồi cả đời người tu gần như hết 80% Phật Sự đều nằm trong những lễ cầu nguyện. Truyền bá một điều không phải là chơn lý, ắt hẳn chánh pháp phải bị suy đồi. Người có trách nhiệm hướng dẫn Phật Tử mà một bề cổ xúy cho sự cầu cúng, là đưa họ vào rừng mê tín, gây thêm lòng tham lam, ích kỷ của họ. Quả là kẻ tạo thêm tội lỗi, chứ không phải người tu hành.
(Thích Thanh Từ, Bước Đầu Học Phật)


Bởi vì Phật Tử đòi hỏi việc đưa ma cúng đám, Tăng, Ni mới thiếu thì giờ học tập. Tăng Ni là người hướng dẫn Phật Tử, tại sao chúng ta mãi để những đòi hỏi không đúng, làm mất thì giờ vàng ngọc của người ta? Chính tại Tăng Ni không gan, chẳng dám nói thẳng, sợ mất cảm tình, khiến tệ đoan càng ngày càng thêm. Đâu những thế, có một số Tăng Ni lại bày biện đủ cách rối ren, khiến đã mất thì giờ lại thêm mất thì giờ. Những kẻ này bề ngoài dường như thương Phật Pháp, kỳ thực họ lợi dụng Phật Pháp làm kế sinh nhai. Người Phật Tử dốt nát không biết, thấy bày biện chừng nào càng thích chừng ấy, quả thật kẻ mù dắt đám mù.
(Thích Thanh Từ, Bước Đầu Học Phật)


Người muốn tinh tấn để đạt tới chỗ thâm diệu của đời, của tâm, của đạo, người ấy ắt phải nhìn lại hồn quê, đọc lại mưa nguồn, xem xét lại tâm hồn thời tuổi trẻ, ôn lại những bài học tuổi thơ, thăm lại Cô Em Mọi Nhỏ, thăm lại Hoàng Tử Bé, ..., nghĩa là nhìn nhận lại những bước đi đầu tiên hồn-nhiên-không-tham-vọng của chính mình (bản lai diện mục của mình). "Hồi đầu thị ngạn" tức là "đáo bỉ ngạn".  Quay đầu lại bờ bên này thì sẽ tìm đến được bờ bên kia! "Phiền não tức bồ đề."

Người đứng đó ngày về tôi có thấy
Hai bàn chân trên cỏ lá ngàn xuân
Phong cảnh đã bốn bề cùng tôi nói
Linh hồn người là thiếu nữ thanh tân

Rồi tôi lớn đi vào đời chân bước
Cỏ mùa xuân bị dẫm nát không hay
Chợt có lúc hai chân dừng một lượt
Người đi đâu? Xưa chính ở chỗ này

Người không ở vì chờ mong đã mỏi
Người đã đi cùng tuổi trẻ tôi đi
Chợt có lúc lên đường tôi đứng lại
Ngó ngu ngơ xưa chính ở chỗ này
(BG, Chỗ Này)


Nói cách khác, ấy là cuộc hành trình tìm lại lẽ sống thật, "viễn ly điên đảo mộng tưởng", tìm lại những con đường bình yên cho tâm hồn, vốn nằm tiềm tàng trong những con đường tự nhiên giữa cuộc đời bình thường, không thêu thùa thêm bớt vẽ vời.

Nam Hải Điếu Đồ
Trụ vô ngại xứ
Kỳ tâm tịch tĩnh
Du như hư không nhi bao hàm vạn tượng
Hằng hằng tham dự nhi vĩnh tuyệt hồng trần
(Bùi Giáng)

Nắng vẫn nắng trên cao. Bóng nắng vẫn nghiêng bóng mình dưới thấp. Người đi vẫn đi trong đời. Lời réo gọi vẫn réo gọi trong lòng. "Tôi bước bên đường kêu gọi mãi, Nhớ người bạn cũ thuở anh niên".


NGUYEN QUANG THANH

KHẢO LUẬN VỀ BÙI GIÁNG & TRỊNH CÔNG SƠN  -  Nguyen Quang Thanh  biên soạn
Website: www.nguyenquangthanh.com  -   tác giả tự trình bày