Niềm Vui Ẩn Mật Trong Văn Thơ Bùi Giáng
NGUYEN QUANG THANH biên soạn
Antony, Othello
và Bất Ba Đào Nhan Sắc
KHẢO LUẬN VỀ BÙI GIÁNG & TRỊNH CÔNG SƠN

ANTONY, OTHELLO VÀ BẤT BA ĐÀO NHAN SẮC


Tướng soái Moor Othello uy phong lẫm liệt, cao nhã trượng phu, đã ấp ủ một ước mộng đơn sơ và bình thường, là sống thơm tho giữa đời tạp nhạp.

Ông đặt niềm tin tuyệt đối vào nàng tiên thơ mộng - Desdemona - một Desdemona mỹ miều kiều hạnh, bát ngát dung nhan, mặn mà xuân sắc. Cũng như bất cứ con người trai trẻ ban sơ nào, ông Moor tin tưởng mộng đời cẩm sắt ắt sẽ thành tựu viên dung nếu ông sắt cầm với một trang ngõ hạnh ngăn nắp như vậy. Đáng yêu thay là một Desdemona tiết hạnh ngời ngời, tâm hồn tuyết bạch, ôn tồn xuân mới, ngây thơ dậy thì, nhu mỳ trinh nữ, chung thủy hy nga, mặn mà đài các, ngơ ngác nai tơ, chưa bao giờ và không bao giờ đùa giỡn đú đỡn với đạo hạnh gia giáo hẳn hòi.

Thế mà, bỗng đâu, sấm sét vang dội, nghe tin đồn giông bão rằng nàng chẳng phải vậy, chẳng phải là cái hình ảnh lý tưởng mà ông yêu thương tin tưởng ẳm bế o bồng bấy lâu. Chút ít lý trí mong manh không thể soi rọi cả bầu trời đầy bóng tối đang trùm phủ con tim tan nát. Ông Moor, khi tinh thần nhiễu loạn, điếng người điên tiết mà đinh ninh rằng cái tòa kiều diễm nguy nga ấy đồng lõa tư tình với thằng đàn em Casio bội bạc. Đời mà đến thế thì thôi. Đời tài hoa cũng là đời bỏ đi.

Ông thất vọng là thất vọng cái niềm tin tưởng vào cuộc đời, ôi thôi con đời từ đây sụp đổ, không còn chỗ cho ông êm dịu đặt tên cho cứu cánh cuộc đời. Hoa Ngõ Hạnh chợt chẳng phải là hoa lá thơm lừng kiều hạnh. Mà chỉ còn toàn là cỏ gai nhọn hoắc bồn bên.

Chúng ta vừa dễ dàng mở lòng chia xẻ tâm trạng tuyệt vọng hóa điên của ông Moor, vừa dễ dãi bặm môi trách móc, lên án cái thằng bán tơ đặt để hư không của ông Iago quái quắc thường tình, đồng thời tiếc thương lân mẫn xót xa cho tâm hồn oan khốc của Desdemona trong cơn ngậm ngùi nấc nghẹn chẳng thể thốt nên lời. Hỡi ôi dành dụm sinh bình, bấy lâu công hiến chân tình cho quỷ ma. Hỏi làm sao không nổi dóa cho được!

Chúng ta thông cảm dễ dàng tâm trạng ấy của ông Moor.

Nhưng còn cái ông Antony, cái ông si tình thái thậm lệch đất nghiêng trời, làm sao có thể cảm thông cho ông bằng con tim pha in đạo lý rành mạch trong cổ lục luân thường thiên thư tuyệt nhiên định phận mà chúng ta đã trót ghi tạc từ bao lâu chẳng biết?

Ôi nàng Cleopatra nùng diễm lệ kiều lồng lộng bốc hương Ai Cập, hỡi ôi Alexandri hoàng hậu nguy nga. Ông Antony thống thiết yêu mê nàng bất kể nàng một dạ trung thành hay rục rịch phản bội hai lòng. Antony vẫn miệt mài ôm ấp liên tồn cái Cleopatra toi đâm.

Nhìn hai ông tướng soái, ông Moor và ông Antony, yêu đời, chiến đấu, mơ màng, rồi thất vọng, thoạt tiên tưởng rằng khác nhau trong căn để ngọn ngành trụ xứ. Nhưng, xem đi xét lại, thấy dường giống nhau như bất cứ hình bòng con người nào trong cõi người kim cổ đông tây.

Ông Moor lừng lẫy bao chiến công, phần lớn cho nỗ lực là phụng sự cho xứ sở nước nhà, nhưng một phần lớn hơn nữa là để ông phô diễn cái chất người tài hoa nhằm phụng sự cho cõi đìu hiu gây cấn của ông ta, cố khỏa lấp cái vô nghĩa đồ sộ bằng một nỗ lực cỏn con to tát lạ lẫm ly kỳ trong trời đất. Ông phát tiết tinh anh, tuôn trào khí phách, kiệt tận miên bạc bình sinh, là để hoàn tất hành trình dâu bể, dồn tâm thành tựu tinh thể mình một lần cho suốt cuộc, một trận cho suốt kiếp, một phen cho suốt đời phù du tử diệt lai rai. Mỗi người tự chiên thắng và chiến bại chính mình.

“Không phải tài ba của Caesar đã đánh bại Antony, chính là tài ba của Antony đã thắng được chính Antony… Không ai thắng nổi Antony, chỉ Antony tự thắng mình mà thôi.”
(Trăng Tỳ Hải)

Cleopatra cũng đã kiệt tận miên bạc bình sinh, cũng đã tinh anh phát tiết, đã trổ tài phơi sắc giáp công chinh phục, đem phù du đùa giỡn với phù du, cống hiến hết mọi phù du tài sắc lá hoa mình cho trần gian hư phù làm dưỡng chất phù vân, và tự thành tựu tinh thể mình như Othello và Antony.

Mỗi lần các bậc anh tài phát tiết tinh anh, mỗi khi các đấng hòa hoa náo động đất trời, mỗi lúc các trang thiên hương quốc sắc vẽ ra những đường cong chinh phục bằng vẻ đẹp của mình, thì trên đường động binh nghinh sắc của họ, có biết bao cỏ hoa đồng loại chung quanh phải chịu ngã nghiêng dưới trời giông gió phũ phàng, chịu rầu rĩ làm nạn nhân cỏ rác để họ tựu thành chiến công lẫy lừng ghi vào cổ lục.

Rồi, chính trong cảnh hoang tàn đổ nát ấy, trải qua mưa nắng dặm trường, lại nẩy mầm sinh nở những giai nhân tài tử mới, mà cả ý thức lẫn vô thức đã hun đúc bài học kinh nghiệm từ chiến trường của tiền bối, sẵn sàng nối gót thế hệ trước, lập lại vũ điệu hào hoa phong nhã điên cuồng suốt thiên thu muôn kiếp. Vương miện tươi thắm rực rỡ bầm dập ấy, bao giờ cũng hòa quyện cả mùi thơm ngây dại của hoa rừng và mùi tanh ngây ngô của máu xương đồng loại.

Desdemona, Octavia, Casio, và hàng ngàn binh sĩ cùng thân nhân của họ, trong trường hợp thì dụ này, là những nạn nhân trực tiếp cùng thời đại. Những thế hệ sau, vẫn tiếp tục là những nạn nhân gián tiếp.

“Những phán đoán của con người ta, cái lương tri của con người ta, có dình liền da kết thịt và cái vận may vận rủi của con người ta, và những sự vụ, biến cố bên ngoài, chúng cuốn hút những khả năng, đức tính bên trong, lôi bừa đi theo chúng, lẽo đẽo phía sau, để cùng chung chìm nổi, nhấp nhô.” (Trăng Tỳ Hải, tr.217).

Ôi thân phận con người nhấp nhô chìm nổi! Ôi anh hùng! Ôi giai nhân! Ôi sắc bất ba đào! Ôi những con người phi thường! Ôi những con kẻ bình thường! Ôi cuộc đời tréo ngoe cẳng ngỗng cột cẳng con người tội nghiệp muôn đời!


NGUYEN QUANG THANH
KHẢO LUẬN VỀ BÙI GIÁNG VÀ TRỊNH CÔNG SƠN  -  NGUYEN QUANG THANH biên soạn
Website:  www.nguyenquangthanh.com     -   tác giả tự trình bày
Bui Giáng       -     W.  Shakespeare
Niềm Vui Ẩn Mật Trong Văn Thơ Bùi Giáng


“Hỡi kẻ thuộc hạ thân yêu, ta đã mở chiến dịch này. Ta đã dàn trận địa nọ, là vì nữ vương Ai Cập; và vì nữ vương - mà trái tim của nàng, ta tưởng ta giữ được, bởi vì nàng giữ được trái tim ta, một trái tim, nhân vì là của ta, mà chinh phục được hàng ngàn ngàn trái tim khác và giờ đây thảy thảy tan rã xa biệt hết rồi – nữ vương đó, Eros ạ, đã trao qua đổi lại lá bài với Caesar, mà chơi trò gian manh đó, mà nhận chìm vinh hiển của ta, làm nên thắng lợi cho một tay địch thủ…”

(W. Shakespeare, Trăng Tỳ Hải, Bùi Giáng dịch)

Vũ vô kìm tỏa năng lưu khách
Sắc bất ba đào dị nịch nhân

ÔNG TRỜI CHỊU THUA

Bây giờ tôi rất có quyền
Hỏi ông trời: chớ thuyền quyên là gì?
Mà nhân gian nhờ ly bì
Từ thiên thu tời tám kỳ càn khôn
Trời rằng ngươi rất có quyền
Hỏi như rứa đó… nhưng…
- Nhưng sao?
- Nhưng ta không đủ thẩm quyền đáp đâu

(Bùi Gáng)