Niềm Vui Ẩn Mật Trong Văn Thơ Bùi Giáng
NGUYEN QUANG THANH biên soạn
Hoa Ngõ Hạnh
KHẢO LUẬN VỀ BÙI GIÁNG & TRỊNH CÔNG SƠN
Cơm chùa kỳ vỹ biết bao
Đã từng nuôi dưỡng bấy lâu một thằng

(Bùi Giáng)
Sống sau Shakespeare hơn ba trăm năm, đọc lại Shskespeare, ta mới đủ thì giờ dâu biển để mà hiểu rằng trên mặt đất ngày nay mọi con người, mọi dân tộc , cùng “ sống” cái thảm kịch Desdemona và Othello.
(B.G., Tựa, Hoa Ngõ Hạnh )



HOA NGÕ HẠNH (tiếp theo)


Tin yêu nàng mạnh mẽ như thế nào trước đây, thì bây giờ ông nghi ngại quyết liệt bấy nhiêu. Ông Moor cứ như thế, để bị lôi xốc đi theo sự thôi thúc cuồng điên của từng cơn ghen tuông trỗi giậy.
Chính là gã Iago đã trực tiếp gây ra thảm kịch. Nhưng ai, cái gì đã gián tiếp bịt mắt ông Moor, đã bịt tai ông Moor, đã khiến đầu óc ông bấn loạn, khiến ông ra tay, để đến nỗi mọi sự thể bỗng chốc tan nát đìu hiu như vậy, cho cả ông, cả nàng, và những những ai ai liên đới.

Cứ thế mà trôi dài, chảy miết, cuốn đi mãi mãi trong trầm luân khốn khổ tự như nhiên của số kiếp loài người.

Chúng ta, ôi những con người “hạnh phúc” đau thương, làm sao thoát ra khỏi vòng lung trạo muôn đời ấy? Làm sao tham gia lễ hội hồng trần mà không vướng lụy hồng trần? Làm sao bước đi giữa ồn ào phố thị mà vẫn tịch tĩnh thân tâm? Làm sao thân du hư không nhi bao hàm vạn tượng, hằng hằng tham dự nhi vĩnh tuyệt hồng trần?

Nếu thành tựu được đi nữa, thì cũng chỉ tựu thành sau khi đã gây ra bao nhiêu mắc xích nhân quả vui sầu. Trước khi thành thánh, thì thánh ấy cũng từng đã là phàm, từng nhận chịu khổ sầu từ chung quanh, và từng gây cho chung quanh biết bao đau đớn. Ôi những con người mang nặng hồng ân ủy mị máu xương, tác động vào nhau chan chát, đan bện với nhau chằng chịt nát lòng !

Chúng ta đôi khi cũng nổi cơn mù quáng chẳng khác gì ông Moor.,Ông Moor vốn là người rất chân chất, cao nhã, phong vận, đức độ hiền minh lắm thay, vậy mà qua một cơn nghi kỵ ghen tuông, mặc dù chỉ mới nghi kỵ thôi, mà sao ông đột nhiên đui mù, tin tưởng ngợi khen đêm ngày rằng Iago là sỹ quan đáng tin cậy mọi điều? Là thằng thuộc hạ trung thực lương thiện trung thành? Ông chẳng một chút hoài nghi ngờ vực cái thằng ma ranh xỏ lá, mà lại đem lòng hoài nghi oan nghiệt cái đóa hạnh thơ dại Desdemona đáng tin cậy của lòng ông.

Sở dĩ ông không thấy gương mặt thực chất chèng đét toi đâm quỉ quái lưu manh của Iago, sở dĩ ông tin ngay cái lời nó thêu dệt, tin ngay cái lý lẽ nó nêu lên, cái hý trường nó tạo dựng,…, phải chăng là vì, trong đời ông, ông đã từng chứng kiến, từng nghe, từng kinh nghiệm, từng gặp những tình huống y như vậy ? Chuyện đời từng gớm ghê như vậy thật, ông từng đã căm ghét nó, và đinh ninh rằng mình đã đi đúng đường khi chọn lựa đối tượng hôn nhân, xa biệt cái mép bờ bê bối ấy ? Và ông tuyệt đối yêu thương tin tưởng tôn thờ sùng phụng Desdemona của ông? Một Desdemona trong suốt pha lê, nhất định là không thể chấp nhận một chút bụi bặm lân tăn nào, dù cỏn con cách mấy chăng nữa?
Nhưng nàng đâu phải lăng loàng như lời hư không đặt để. Cái gì xui khiến ông tin tưởng hư không Iago? Chỉ vì ông là con người phù vân mang lấy tấm thân máu xương ủy mỵ, mang cái ngũ quan lủng củng éo le gay cấn, buộc phải chịu để thân phận gân cốt da xương sục sôi trong hỏa lò tình ái, buộc ông phải đui một con mắt, biến mặt đất tròn vo trở thành méo mó, cho muôn vật vạn trạng thu hẹp gói gọn trong con mắt ghen tuông còn lại mà thôi?

Hỡi ôi! những cặp mắt trần gian não sầu còn lại! Còn hai con mắt khóc người một con? Một con mắt chăm chú trên ngàn, một con mắt la đà bình nguyên phố thị? Một con mắt hình nhi thượng, một con mắt hình nhi hạ? Một con mắt du hư không, còn một con mắt bao hàm vạn tượng? Một con mắt tham gia hội lễ, một con mắt vĩnh tuyệt hồng trần? Một con mắt thoát tục, một con mắt hoàn tục? Một con mắt tiên, một con mắc tục? Một con mắt giả vờ điên, một con mắt giả bộ tỉnh? Tôi xin chịu cuồng si để sáng suốt? Tôi đui mù cho thỏa dạ yêu em?

Quái lạ, đọc sách ông Shakespesre- Bùi Giáng , cứ mỗi lần giòng bi kịch dâng trào lên tột đỉnh, là mỗi lần đồng thời độc giả chúng ta bị lụt lội hân hoan cuốn hút tràn lan vào những trận cười nức nở thối ruột thối gan. Ta bật cười thỏa thích một cách nghiêm trang trên chính cái nỗi đau lòng trang nghiêm của mình khi được khai tâm mở mắt nhìn đầy đủ ba bên bốn bề phải trái bấn loạn của cái trò hề đoạn trường bi kịch bể dâu. Ôi cảnh hoang tàn thơ ngây nơi chốn thiên đường mặt đất âm u nhật nguyệt. Bao lâu rồi như vậy, và vẫn còn khóc cười như vậy mãi mãi mà thôi.

OTHELLO – Thằng nọ có kể lại gì không ?
Iago – Thưa tướng công có. Tuy nhiên xin tướng công hãy tin chắc chắn rằng nó không dám nói gì nhiều hơn những gì mà nó sẽ dám cam đoan quyết liệt.
OTHELLO – Nó đã nói gì ?
Iago - Ồ nó nói rằng nó đã … Ồ, tôi chẳng biết nữa.
Tôi thật không còn biết nó đã nói cái gì
Othello – Cái gì ? cái gì ?
Iago – Nó nói nó đã …
Othello – Đã sao ?
Iago – Đã ăn …
Othello – Ăn gì ?
Iago – Ăn nằm …
Othello – Ăn nằm làm sao ?
Iago – Ăn nằm với …
Othello – Với nàng ?
Iago – Với nàng, bên cạnh nàng, trên nàng … mặc ý tướng công muốn nghĩ sao thì nghĩ.
Othello – Ăn nằm với nàng! Ăn nằm trên nàng ! Nằm trên là trên bụng? Nằm trên bụng mà ăn? Mà uống? Ăn cái trái gì? Uống thứ nước chi? Ơ tại cái góc nào? Thật không còn trời đất nào dung nữa. trời phải bỏ càn khôn mà đi. Đất sẽ bỏ vũ trụ mà đi. Nó ăn nằm mà xiu trời đất phải bỏ mà đi.
Iago – Không những chỉ có thế mà thôi
OTHELLO – Nghĩa là sao ?
Iago – Không những nó chỉ ăn nằm mà thôi.
Othello – Nó còn làm gì nữa ?
Iago – Nó còn nhảy ngựa dập dồn
Othello - ồ ồ ! Thật là hết chỗ nói ! Thật là quá độ . Quá mức tưởng tượng của chúng ta! Nằm với nàng! Nằm trên nàng! Nhảy ngựa trên bụng nàng! Chiếc mùi xoa – lời tâm sự - chiếc mùi xoa ! Kể lễ tỉ mỉ - nó kể như thế thì đem mà treo cổ nó lên cho rồi. hãy treo cổ nó trước rồi hãy để nó kể lể tâm sự sau. Ta run lên toàn thân lẩy bẩy. Bản chất con người ta ắt không thể nào bị xâm chiếm tràn ngập, bị cuối hút, lung trạo vào trong cơn chấn động kinh khủng cụ thể thế này, nếu không có một cái gì thực tại của thực tế. Không phải chỉ lời nói suông mà kích động ta thế này. Hừ ! mũi cọ mũi, tai kề tai, môi áp giập môi. Có thể như vậy được chăng ? Kể lể tỉ mỉ ? mùi xoa? Ôi hung thần ác quỉ !
(Té xuống bất tỉnh nhân sự )
Iago – Tác động mạnh đi, hỡi độc dược của ta, hãy tác động vào tim máu nó liên miên đi ! đó là phương pháp để nắm cổ chụp đầu bóp họng những đứa dễ tin. Đáng kiếp mày lắm nhé. Đó là cái phương pháp để đẩy bao nhiêu phụ nữ đoan chính trong sạch, vô tội vào cái chỗ suốt kiếp mang tiếng nhơ. Nào! Ồ tướng công của tôi ơi, thế nào ! chịu chưa, hử Othello?

(W. Shakespeare, Othello, Hoa Ngõ Hạnh, Bùi Giáng dịch)



NGUYEN QUANG THANH
KHẢO LUẬN VỀ BÙI GIÁNG VÀ TRỊNH CÔNG SƠN  -  NGUYEN QUANG THANH biên soạn
Website:  www.nguyenquangthanh.com     -   tác giả tự trình bày
Bui Giáng       -     W.  Shakespeare