Niềm Vui Ẩn Mật Trong Văn Thơ Bùi Giáng
NGUYEN QUANG THANH biên soạn
Hoa Ngõ Hạnh
KHẢO LUẬN VỀ BÙI GIÁNG & TRỊNH CÔNG SƠN











Cơm chùa kỳ vỹ biết bao
Đã từng nuôi dưỡng bấy lâu một thằng

(Bùi Giáng)
Sống sau Shakespeare hơn ba trăm năm, đọc lại Shskespeare, ta mới đủ thì giờ dâu biển để mà hiểu rằng trên mặt đất ngày nay mọi con người, mọi dân tộc , cùng “ sống” cái thảm kịch Desdemona và Othello.
(Bui Giang, Tựa, Hoa Ngõ Hạnh )


HOA NGÕ HẠNH
(OTHELLO, William Shakespeare, Bùi Giáng dịch)



OTHELLO – Thằng nọ có kể lại gì không ?
Iago – Thưa tướng công có. Tuy nhiên xin tướng công hãy tin chắc chắn rằng nó không dám nói gì nhiều hơn những gì mà nó sẽ dám cam đoan quyết liệt.
OTHELLO – Nó đã nói gì ?
Iago - Ồ nó nói rằng nó đã … Ồ, tôi chẳng biết nữa. Tôi thật không còn biết nó đã nói cái gì.
Othello – Cái gì? cái gì?
Iago – Nó nói nó đã …
Othello – Đã sao?
Iago – Đã ăn …
Othello – Ăn gì?
Iago – Ăn nằm …
Othello – Ăn nằm làm sao?
Iago – Ăn nằm với …
Othello – Với nàng?
Iago – Với nàng, bên cạnh nàng, trên nàng … mặc ý tướng công muốn nghĩ sao thì nghĩ.
Othello – Ăn nằm với nàng! Ăn nằm trên nàng ! Nằm trên là trên bụng? Nằm trên bụng mà ăn? Mà uống? Ăn cái trái gì? Uống thứ nước chi? Ơ tại cái góc nào? Thật không còn trời đất nào dung nữa. trời phải bỏ càn khôn mà đi. Đất sẽ bỏ vũ trụ mà đi. Nó ăn nằm mà xiu trời đất phải bỏ mà đi.
Iago – Không những chỉ có thế mà thôi.
OTHELLO – Nghĩa là sao?
Iago – Không những nó chỉ ăn nằm mà thôi.
Othello – Nó còn làm gì nữa ?
Iago – Nó còn nhảy ngựa dập dồn.
Othello - ồ ồ ! Thật là hết chỗ nói ! Thật là quá độ. Quá mức tưởng tượng của chúng ta! Nằm với nàng! Nằm trên nàng! Nhảy ngựa trên bụng nàng! Chiếc mùi xoa – lời tâm sự - chiếc mùi xoa ! Kể lễ tỉ mỉ - nó kể như thế thì đem mà treo cổ nó lên cho rồi. Hãy treo cổ nó trước rồi hãy để nó kể lể tâm sự sau. Ta run lên toàn thân lẩy bẩy. Bản chất con người ta ắt không thể nào bị xâm chiếm tràn ngập, bị cuối hút, lung trạo vào trong cơn chấn động kinh khủng cụ thể thế này, nếu không có một cái gì thực tại của thực tế. Không phải chỉ lời nói suông mà kích động ta thế này. Hừ ! mũi cọ mũi, tai kề tai, môi áp giập môi. Có thể như vậy được chăng? Kể lể tỉ mỉ? Mùi xoa? Ôi hung thần ác quỉ !
(Té xuống bất tỉnh nhân sự )

Iago – Tác động mạnh đi, hỡi độc dược của ta, hãy tác động vào tim máu nó liên miên đi ! đó là phương pháp để nắm cổ chụp đầu bóp họng những đứa dễ tin. Đáng kiếp mày lắm nhé. Đó là cái phương pháp để đẩy bao nhiêu phụ nữ đoan chính trong sạch, vô tội vào cái chỗ suốt kiếp mang tiếng nhơ. Nào! Ồ tướng công của tôi ơi, thế nào ! chịu chưa, hử Othello?
(Hoa Ngõ Hạnh)


Dõng tướng Othello (Moor) và nàng Desdemona yêu nhau và kính trọng nhau vì tài, vì nết. Nhưng Iago- vị sĩ quan tùy lòng – vô cớ tị hiềm với chủ súy Othello, đã rỉ tai tỉ tê to nhỏ với Othello, cốt để ông ngờ vực rằng nàng Desdemona chẳng phải là một đóa nga mi kiều hạnh nết na như ông hằng tưởng, mà nàng chỉ là một người đàn bà lăng loàng lem luốc, đã cắm sừng ông bằng trò chơi thông đồng tình tự với Casio, một sĩ quan cũng tài hoa và đức độ như ông. Kết quả của thảm kịch là những ngõ hạnh mặn mà đều tan hoang oan uổng dưới lưỡi hái băng lạnh của từ thần Othello nổi giận tam bành vì ghen tuông lục tặc.

Một ông Moor tài hoa như vậy, đức độ như thế, mà phải điêu đứng rơi rụng tàn xiêu giữa bình sinh điên đảo tầm thường, gây ra bởi “một thằng bán tơ” xấu xa, ba trời ba trợn, nghịch ngợm đùa dai. Cay đắng thay, cắc cớ thay những oan trái ở đời!

Ông Moor ơi, giữa cuộc trần ai bụi bặm này, chẳng phải riêng ông chịu đoạn trường đứt ruột chỉ vì những lý do hư không đặt để nên lời vu khống ấy. Thúy Kiều là một thí dụ não nùng bên trời Đông. Những giông bão lầm than, tới tấp đập vào mình, thật quá khủng khiếp đối với mình, tưởng rằng cái đau đớn to tát ấy nó phải xuất phát từ một thế lực to lớn tương đương, từ trời cao bể rộng, chứ ai có đâu ngờ nó đã xuất phát từ một đứa ranh con, từ một cuộc chơi vu vơ, chỉ bé bỏng mỏng manh bằng một đường tơ hiu hắt lầm người!

Nói cho cùng, tất cả mọi người, mọi loài sinh vật, đều bị ma đưa lồi quỉ dẫn đường tương tự như ông. Mình bị hạnh hạ tơi bời bởi những cuộc giỡn chơi tầm phào vô duyên ấm ớ toi đâm giữa đời. Mình thường xuyên bị chi phối, lung trạo dữ dội, bởi những hình ma bóng quỉ lời ra tiếng vào dư luận, suốt dọc nẻo đi lối về của rối loạn tâm tư. Mình bị lôi kéo xềnh xệch, mất thăng bằng, bởi những ám ảnh quái dị do con quỉ con ma con người con ngợm nó tô điểm tô bồi. Nhãn quan mình bị che phủ bởi những làn sương mù luận bàn dị nghị phẩm bình, khiến con mắt mình không còn thấy được những hình ảnh thật của vạn vật chung quanh. Mình trở thành là kẻ đui mù, vô minh, nhìn mà không thấy, hoặc thấy loạng quạng cái vật nọ đồ kia lờ mờ xiêu lệch méo mó qua lăng kính làm bằng mù sương ú ám giữa cõi đời hắc ám quỉ ma.

Chẳng hạn như ông Moor, sau lời dị nghị hư không đặt để, tâm trí ông bỗng nhiên bấn loạn, chẳng còn sáng suốt như bình thường để nhìn rõ được cái vẻ đẹp mưa nguồn đích thực của nàng Desdemona vốn dĩ rớt hột trên ngàn. Ông không còn có thể nhìn thẳng vào màu hoa nguy nga trong tâm hồn nàng trinh bạch, vào triền đồi sim mơn mởn tinh mơ trên thân thể nàng được nữa. Trong cơn ghen tuông điên máu, ông chỉ còn cái nhìn méo mó lệch lạc loạn cuồng của trái tim ông dồn dập tập hợp biết bao sương mù nghi hoặc ảm đạm, do cái thằng chèng đét Iago khốn nạn đã thêu dệt. Nó thêu dệt chuyện nàng Desdemona bán rẻ phẩm hạnh, nó vu khống chuyện nàng Desdemona gió mưa diêm dúa với thuộc tướng Casio của ông. Nó nên lời đặt dể hư không, làm sống dậy phần tiềm thức mà quỉ ma đã âm thầm gieo rắc suốt cuộc dĩ vãng trải qua ngẫu nhĩ giáo khoa và tập quán mà người đời đã mang theo.

Tạo hóa tinh nghịch sinh ra con người ta lơ lửng nửa người nưa ngợm, hằng ngày có mấy khi được thong dong sáng suốt độc lập nhìn rõ vào cái sự thật của nó đâu. Người ta thường xuyên bị mắt quáng đèn lòa lôi cuốn, nhìn A mà cứ tin gọi nó là B,C,D, thật là một hý trường dở cười dở khóc mà tạo hóa đã bỡn cợt tạo ra!

Con mắt mình vốn từ sơ sinh đã không thấu thị, không nhìn thấy sự vật hoàn toàn, lại càng thêm loạn thị một lần và bội lần nữa do biết bao bụi bặm kinh nghiệm cá nhân và khí độc tập quán xã hội tối tăm hằng ngày tác hại vào, một cách âm thầm hoặc ồn ào.
Làn khí độc ấy, nó mang nhiều tên tuổi rực rỡ khác nhau, làm cho con người càng bị mê hoặc và gây ra tình trạng mù quáng càng tệ hại thêm nhiều lần nữa. Mù quáng hai con mắt và đui điếc hai lỗ tai. Tên tuổi của nó – loài ma quỉ ấy - là: Tiết Hạnh, Truyền Thống, Luân Thường, Đức Lý, Cuồng Tín, Giáo Khoa, Tập Quán, Lý Tưởng, Tam Tòng, Tứ Đức, Danh Dự, Dân Tộc, Tổ Quốc, Iago, v.v…

Hình ảnh cha nội của cái gã Iago thuộc hạ này xuất hiện trang nghiêm bảnh chọe qua nhiều mặt nạ lom lem diêm dúa, khắp nơi khắp chốn, khắp tuế nguyệt, khắp cõi đời kim cổ thiên thu, nhưng nào mấy ai có biết có hay. Có khi cả mấy trăm năm, bốn ngàn năm, nhiều dân tộc vẫn còn chìm lẫn tai hại, bị xỏ mũi lôi đi bởi ràng buộc của sợi dây tinh thần bịnh hoạn kiểu những tay đùa dai Iago ấy.

Nhân danh chính nghĩa này nọ, ở phương trời này người ta thúc giục đâm chém nhau, ở địa hạt kia người ta hô hào sẳn sàng vũ khí, ngây thơ một cách hết sức quái quắc. họ say sưa hành hạ nhau, gây bao thống khổ, hầu hết chỉ vì những cơn cớ bịa đặt, vo cho tròn bóp cho méo những sự thật, … Ác tâm bịnh hoạn ấy, chỉ nhằm mục đích là kích thích lòng thù oán của những con người nạn nhân bị mất tự chủ chỉ vì “mang nặng kiếp người”.

Bên trong cái gọi là “tinh thần” của cây sậy biết tư duy, nó có một phần bảo thủ, nó trì giữ những giá trị mà mình quan niệm rằng tươi tốt, và vội vàng bài xích những lập trường của kẻ khác tỏ ra bất lợi cho quan niệm của mình. Đó là nhược điểm của tinh thần cây sậy. Lợi dụng tình thế đục nước bất lợi ấy, những chú cò dối trá tha hồ ném đá dấu tay, biện minh tội ác bằng những lý tưởng lập lờ lấp lửng ma quái. Những chú cá xanh lương thiện tha hồ nghi kỵ nhau, ngộ nhận nhau, oan uổng như ông Moor đã ngộ nhận nàng hoa hạnh Desdemona của ông ấy.

Sống sau Shakespeare hơn ba trăm năm, đọc lại Shskespeare, ta mới đủ thì giờ dâu biển để mà hiểu rằng trên mặt đất ngày nay mọi con người, mọi dân tộc , cùng “ sống” cái thảm kịch Desdemona và Othello.
(B.G., Tựa, Hoa Ngõ Hạnh)

Người ta có mắt mà như không có mắt, có tai mà như không có tai, có đầu óc mà như không có đầu óc. Người ta thường mù quáng, không nhìn thấy được sự thật và sự chẳng thật chung quanh, không phân biệt được những lời lẽ chân thật và lời lẽ nham hiểm rót vào tai mình, không phân định được ranh giới rạch ròi giữa người tốt và kẻ xấu. Thảm kịch vô minh cứ hoành hành như một loại bịnh dịch.

Cũng như mọi người đã mang thân làm kiếp con người, ông Moor cũng nằm trong thân phận ấy. Ông nâng niu tha thiết những giá trị mà ông yêu mến. Đối với ông, Desdemona là một đóa thiên hương tuyết bạch, mang sẵn giòng máu tiết hạnh thủy chung. Một niềm tin tưởng mượt mà không tì vết, không một chút hoài nghi. Bỗng nhiên, niềm tin yêu bị gáo nước lạnh tạt vào mặt, ông đau đớn nghe thấy mình bị xỏ mũi, bị cắm sừng. Mà người đã xỏ mũi mình lại chính là người mà mình tin tưởng nhất. Nàng Desdemona của ông.


Mời đọc tiếp Hoa Ngõ Hạnh...
KHẢO LUẬN VỀ BÙI GIÁNG VÀ TRỊNH CÔNG SƠN  -  NGUYEN QUANG THANH biên soạn
Website:  www.nguyenquangthanh.com     -   tác giả tự trình bày
Bui Giáng       -     W.  Shakespeare