Thi Ca Tư Tưởng BÙI GÍANG
Nguyen Quang Thanh biên soạn
KHẢO LUẬN VỀ BÙI GIÁNG & TRỊNH CÔNG SƠN
PHẦN 2: SỐNG, SUY TƯ & SÁNG TÁC

Anh em thế hệ trẻ Việt Nam bây giờ, ngẫu nhĩ có đọc thơ văn tôi, có bất ngờ xúc động vì những điều tôi nói về Nguyễn Du, về Nguyễn Khắc Hiếu, về Xuân Diệu, về Trần Quang Dũng – có hay không cái đó? Nếu không có cái đó, thì bận tâm làm gì với cái cá thể của một gã thi sĩ Quảng Nam tên là Bùi Giáng?
(BG)


Tư tưởng chỉ bắt đầu tư tưởng
là lúc chúng ta đã lịch-nghiệm-lĩnh-hội được rằng cái Lý Trí, vốn từ bao thế kỷ được xiển dương xưng tụng, chính nó là thù địch ngoan cố nhất của Tư Tưởng.
(M. Heidegger., BG - Sương Tỳ Hải)

Bao năm nay, ngòi bút phê hình quỉ dị của người làm văn nghệ cứ liên miên như vô tình tàn phá, sa mạc lớn dần vào Phế Lụi Văn Chương, hình thành Tàn Phế Cảo Thơm cho Sa Mạc. Đó là ẩn ngữ đệ nhất hy hữu của hằng tồn mạt thế cho tuyệt trù hủy diệt Thần Đế Thể của Tuế Nguyệt Hy Nga.
(Bui Giang)
Khảo Luận Về Bùi Giáng và Trịnh Công Sơn  -  Nguyen Quang Thanh biên soạn
Website: www.nguyenquangthanh.com  -  tác giả tự trình bày












BÙI GIÁNG, TƯ TƯỞNG

Q
uan niệm rằng, tư tưởng của con người sáng tạo như là hạt nhân cốt lõi, khi chuyển động và cọ xát với hằng hà sa số các yếu tố quanh nó, sẽ nảy nở những sản phẩm sáng tạo tương ứng. Sản phẩm đó có thể là các phát kiến khoa học, các tuyệt tác nghệ thuật, các phát hiện giá trị triết lý, v..v…

Cũng vậy, trường hợp của nhà sáng tạo nghệ thuật Bùi Giáng, tư tưởng của ông là gốc rễ, hấp thụ dưỡng chất của mặt đất và bầu trời, vươn cao lên, theo mưa nắng bốn mùa mà phát triển, to lớn dần, tỏa cành nhánh sáng tác ra tứ phương, thu hút nhiều chim trời về ca hát trên cao, và quyến rũ nhiều chuồn chuồn bươm bướm về bay lượn vi vu bên dưới.
Nay, khi ta vui chơi dưới bóng mát cổ thụ, vừa nghe chim kêu, vừa nhìn bướm lượn, nếu nhặt dược một bài thơ, một chiếc lá, dù đó là lá vàng hay lá xanh, lá vui hay lá sầu, lá cổ hoặc lá kim, lá điên hoặc lá tỉnh, lá lục bát hoặc lá thất ngôn, lá Em Mọi hay lá Thân Mẫu, lá hoa cồn hay lá ngõ hạnh, lá Á Đông hoặc lá Tây Phương, lá tả cảnh hay lá tả tình, vân vân, …, thì nên nhớ rằng chiếc lá nhặt được trên tay là một trong muôn chiếc lá đã mọc ra từ cái gốc rễ tư tưởng sơ sinh bám trong lòng đất. Nghĩa là, mọi mọi chiếc lá đều xuất phát từ cùng một nhân, nhưng do nhiều cơ duyên khác nhau phối hợp với nhân ấy mà hình thành khác biệt. Chúng ta ngao du, thấy bướm đổi màu, nghe chim chuyển khúc, muốn không bị lạc điệu, thì phải nghĩ đến cái nhân cốt lõi ấy. Chúng ta sở dĩ phải cẩn thận dò dẫm lọ mọ lần mò tìm hiểu tư tưởng của Bùi Giáng trước tiên là vì vậy.


CẢO THƠM LẦN GIỞ TRƯỚC ĐÈN

Thần tiên đã có sẵn “ cặp mắt trông suốt sáu cõi và tấm lòng thấu suốt ngàn đời”, thì dạo chơi trên giòng thơ Bùi Giáng dễ dàng như chuyện ăn uống hằng ngày. Sẽ thấy ngon, vui vẻ, bổ ích cho cả thân xác lẫn tâm hồn. Còn ai chưa quen với cặp mắt và tâm hồn ấy, thì có lẽ nên bỏ chút thì giờ làm quen với những đợt sóng ngôn ngữ lạ thường, và là dịp cho tấm thân bụi bặm thành kiến xưa cũ được tắm rửa vui vẻ, nhẹ nhõm, mát mẻ, rồi sau đó sẽ thong dong thả mình trôi theo giòng thơ miên man vô tận đầy dưỡng chất của ông.
Dòng văn xuôi của Bùi Giáng bao gồm cả khảo luận triết học, khảo luận văn học, phê bình thi ca, các bản dịch, các bài tựa nghiêm trang đầu sách, các ghi chú ngẫu hứng thú vị bất ngờ giữa trang, hoặc các dòng tái bút ngậm ngùi ở tận bìa sau mỗi sách, v.v.. Trong “Sương Tỳ Hải”, chương Những Cây Hạnh, Bùi Giáng viết:
“Mọi hiện sinh chủ nghĩa không liên can chi tới những Heidegger. Mọi triết học nhà trường góc trại sẽ thủ tiêu hết tiếng nói hoằng viễn của những Saint Exupéry. Mê Cung Hiện Đại khởi từ bi kịch đó. Hư-vô-chủ-nghĩa không phải là lẽ hư-vô-thái-không-tịch-mịch theo viễn tượng Lão Tử, Parmenide, Nguyễn Du: tịch mịch trần ai mãn thái không… Hư vô chủ nghĩa ở Tây Phương nổi cơn giấy loạn khởi từ Socrate về sau, và đưa tới một cõi phong phú tót vời cho Mê Cung tư tưởng—phong phú theo nghĩa: che phủ để phơi mở trong mông gìa (Il n’y a pas de dévoilement sans un voilement).
Theo viễn tượng đó, hư vô chủ nghĩa cũng cần thiết với tư tưởng tồn lưu, hệt như gai góc cũng cần cho sự hiển hiện của tường vi, lùa bò cần thiết cho sim lục. Tảo mộ cần cho Đạp Thanh, Mã Giám Sinh cần cho Kim Trọng, Từ Hải Thúy Kiều cần cho sự phái triển tinh thể kỳ bí Hoạn Thư, Giác Duyên cần cho Tam Hợp, một gian nước biếc cần cho mây vàng chia đôi, bóng hoa đầy đất cần cho vẻ ngàn, da trắng cần cho da vàng, da đen cần cho da đỏ, da đỏ cần cho da xanh.”

Ai cũng tha thiết muốn sớm được khai tâm mở trí. Nhưng biết làm sao lựa chọn phương hướng đúng sai, khi đứng giữa rừng cảo thơm ngập đầu trong thư viện cuộc đời? Cũng muốn ngấu nghiến tất cả ngần ấy tác giả tham gia Lễ Hội, nhưng làm sao dung nạp vào bao tử bé con này tất cả những chủ thuyết méo tròn, những giá trị rối rắm ma quái, thật hư lộn xộn, thánh phàm trà trộn khích bác lẫn nhau? Bắt đầu từ đâu bây giờ? Những chủ thuyết ấy, quái thay, lại như có bề đã từng ăn sâu bám rễ vào tiềm thức, thân thiện bà con với tim gan máu huyết đang chảy trong mỗi giòng suy tư mà chúng ta vốn đã được phụ huynh truyền dạy bao đời.
Hễ chạm vào chỗ học thuyết nào thì dường như cân não ta dày thêm một lớp bụi bặm thành kiến nữa, thêm một đám sương mù âm u giữa rừng rậm nữa. Khiến lòng ta chẳng đủ tinh khiết để hình dung được tinh thể con voi đời đẹp xấu ra sao. Chẳng biết làm sao nhìn rõ mảnh hương sắc lừng vang của cô nàng thiên thu hồng nhan hồng lệ hồng trần. Đó, những lúc đó, chúng ta xem chú giải trên như là ngón tay chỉ cho thấy đâu là hằng nga và đâu là chú cuội xuất hiện giữa sương mù.
Ông Trần Trọng Kim với bộ Nho Giáo, chỉ cho chúng ta thấy ngấn tích trong sương mù Đông Phương cổ đại. Ông Bùi Giáng với Tư Tưởng Hiện Đại và Sương Tỳ Hải, chỉ cho chúng ta rõ những ngấn tung trong rừng sương tây Phương hiện thời. Lời Bùi Giáng:
“Bao năm nay, ngòi bút phê hình quỉ dị của người làm văn nghệ cứ liên miên như vô tình tàn phá, sa mạc lớn dần vào Phế Lụi Văn Chương, hình thành Tàn Phế Cảo Thơm cho Sa Mạc. Đó là ẩn ngữ đệ nhất hy hữu của hằng tồn mạt thế cho tuyệt trù hủy diệt Thần Đế Thể của Tuế Nguyệt Hy Nga.
“Mưa nguốn từ dộ tuôn ra
“Tới bao giờ dội màu hoa trên ngàn
“Đó là vấn cú.
“Vấn cú đó khước từ mọi đối thoại nào khởi từ những âm ỷ mưu toan lập lờ trù hoạch. Cõi Thệ Đa Lâm chưa chuyển dịch vào Hoàng Hôn Tinh Thể, thì Bình Minh Nguyên Thủy không thể nào hồi phục hoạt thể mình cho lãng mị Viễn Ngạn Như Lai và Đệ Tam Bình Minh Tử Trúc.”

( Trung Niên Chú Giải Mưu Nguồn)

Để giúp chúng ta thấu hiểu nguồn cơn trên, và giúp chúng ta dể dàng chia xẻ trận tiền thương-hải-tang-điền điên-tỉnh của Bùi Giáng, ta nên cần mẫn suy ngẫm qua đoạn văn thấm thía sau đây của Nietzsche, trong Triết Lý Hy Lạp Thời Bi Kịch, do Trần Xuân Kiêm tài tình diễn dịch:
“Nếu người ta cưỡng bách triết lý phải lên tiếng, thì triết lý sẽ có thể trả lời: “Hỡi dân tộc bất hạnh! Có phải lỗi của ta đâu, nếu ta phải sống trong một cuộc đời lang thang phiêu bạc trên đất mi, nếu như ta phải lẩn trốn và giả trang như thể ta là một kẻ tội đồ và các ngươi là quan tòa lên án? Hãy nhìn nàng Nghệ Thuật, chị em của ta! Nghệ thuật cũng chịu chung số phận như ta. Chúng ta phải tị nan nơi các dân tộc dã man và chẳng còn biết phải phụng hiến tâm thành của mình cho ai nữa. Nơi đây, quả thế, ta và Nghệ Thuật không còn lý do hiện hữu nữa. Nhưng các vị quan tòa đoán án chúng ta cũng sẽ lên án các ngươi nữa, và bảo cùng các ngươi: trước hết, các ngươi hãy có một nên văn minh đi đã, rồi các ngươi sẽ học biết được triết lý muốn gì và triết lý có thể là gì.”

Mỗi khi táng khí lung trạo trong mình, nghe những câu hát trên, buồn phiền tiêu tan mất, nỗi hân hoan bật dậy, sinh khí xỏa lộng bốn bề. Niềm vui biếng nhác trong mình, triền miên đã ngủ thình lình trở cơn. Yêu đời thắm thiết. Và đồng thời cũng buồn thắm thía cái nỗi buồn âm ỉ râm ran trong lời nói kia: Hỡi những dân tộc bất hạnh! Có phải lỗi ta đâu, nếu như ta phải sống một cuộc đời lang thang phiêu bạc trên đất mi… Xé lòng thật!

Em sẽ khóc khi nhìn trong khóe mắt
Thấy một mình người đi lại lang thang
Còn ghì giữ ân tình trong cỏ nhặt
Múa vi vu vì hẹn với truông ngàn

Em có khóc? Ta xin em đừng khóc
Em nhìn ta lệ chảy có vui gì
Trang phượng mở giữa nguồn em hãy đọc
Nước xuôi giòng nghìn thu hận tan đi
(BG)


Mời đọc tiếp BÙI GIÁNG TƯ TƯỞNG phần 2: Hương Màu Nguyên Xuân.

Múa Vi Vu Vì Hẹn Với Truông Ngàn
Múa Vi Vu Vì Hẹn Với Truông Ngàn